Đó là nhận định của ông Võ Trí Thành - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương tại hội thảo “Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) - những điều doanh nghiệp cần biết” vừa được Trung tâm WTO và Hội nhập, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức sáng 29.1. Khi mà Hiệp định TPP sẽ chính thức được ký kết tại Auckland, New Zealand vào 4.2.2016.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang - Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI), các doanh nghiệp (DN) cần đặc biệt quan tâm tới quy tắc xuất xứ hàng hóa trong TPP để hưởng ưu đãi thuế quan. Trong tổng thể, đối với hàng hóa xuất khẩu của VN, các nước TPP cam kết xóa bỏ thuế quan ngay sau khi hiệp định có hiệu lực cho khoảng từ 78 - 95% số dòng thuế trong biểu thuế. Đến cuối lộ trình giảm thuế, sẽ xóa bỏ đến 97 - 100%. Lộ trình đối với hàng hóa thông thường là khoảng từ 5 - 10 năm, đối với hàng hóa nhạy cảm là trên 10 năm hoặc áp dụng hạn ngạch thuế quan.
Đặc biệt, TPP dành một chương riêng về dệt may với quy tắc xuất xứ chủ đạo là “từ sợi trở đi” hay còn gọi là quy tắc “ba công đoạn”. Quy tắc này được hiểu là tất cả các công đoạn sản xuất hàng dệt may từ sợi trở đi, bao gồm kéo sợi, dệt vải, nhuộm, hoàn tất và may quần áo phải được thực hiện trong nội khối TPP.
“Đây là quy tắc xuất xứ chặt chẽ nhất về dệt may mà VN từng cam kết trong một FTA, thay vì quy tắc “cắt và may” như trước đây. TPP chỉ chấp nhận 3 mặt hàng được áp dụng quy tắc “cắt và may” là vali, túi xách; áo ngực phụ nữ và quần áo trẻ em bằng sợi tổng hợp” - bà Trang khẳng định.
Tuy nhiên, nhiều DN lo ngại, quy tắc về xuất xứ chính là cản trở lớn trong tiến trình hội nhập bởi phần lớn nguồn nguyên liệu đầu vào đều phải nhập từ các nước ngoại khối, đơn cử như Trung Quốc. Nhận định về vấn đề này, bà Trang trấn an cho biết, TPP cũng có một số “ngoại lệ” và linh hoạt đối với quy tắc này. Cụ thể như với nguyên tắc tỉ lệ tối thiểu và các mã nguyên liệu thuộc danh mục nguồn cung thiếu hụt (gồm danh mục các loại sợi và vải được phép nhập khẩu từ các nước bên ngoài TPP), DN vẫn được hưởng ưu đãi thuế quan theo TPP như bình thường.
Tự tin để không thua trên sân nhà và sân… người
Dù “lạc quan” với TPP và đặc biệt là ngành dệt may nhưng chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan thẳng thắn cho rằng: “VN hiện nay vẫn đang là nước làm gia công là chủ yếu, lợi ích rơi rất nhiều vào tay các nhà cung cấp các sản phẩm trung gian và đầu vào cho ngành dệt may, nhất là ngành dệt”.
Theo đó, bà Lan đưa ra lo ngại, có thể trong nay mai, nhập khẩu từ Trung Quốc đưa qua biên giới có thể giảm xuống nhưng chúng ta sẽ nhập khẩu của Trung Quốc ngay tại VN nhiều hơn. “Về mặt xuất xứ, những sản phẩm này vẫn đạt tiêu chuẩn của TPP do sản phẩm dệt đó được sản xuất tại VN. Nhưng thực chất, người được hưởng lợi vẫn là DN Trung Quốc!”.
Bà Lan cho rằng, điều quan trọng nhất hiện nay là làm sao thay đổi thực trạng đó để các doanh nghiệp VN được hưởng lợi nhiều hơn. “Những ưu đãi TPP dành cho VN về mở cửa thị trường cần trở nên thực sự có ý nghĩa đối với bản thân kinh tế VN, chứ không phải là nền kinh tế của nước bên cạnh trong khi họ không tham gia, không thực hiện nghĩa vụ mà vẫn được hưởng lợi!” - bà khẳng định.
Đồng quan điểm, ông Võ Trí Thành cho rằng, hội nhập thực chất phải dựa vào lợi thế so sánh chứ không phải lợi thế tuyệt đối. Không những hỗ trợ cho những doanh nghiệp yếu thế, điều quan trọng nhất hiện nay là phải ủng hộ những doanh nghiệp đi tiên phong và mang tính dẫn dắt. “Đã chơi là phải tự tin, không nên quá lo ngại để đánh mất đi cơ hội. Năm 2000, Việt Nam từng lo lắng và trăn trở với Hiệp định Thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA) dẫn tới trì hoãn 1 năm trước khi ký kết, nhưng kết quả đạt được đã chứng minh nhiều điều, chỉ sau 14 năm, kim ngạch xuất khẩu Việt Nam - Hoa Kỳ tăng 30 lần từ 1 tỉ USD lên 30 tỉ USD” - ông Thành dẫn chứng.