Trước tình cảnh các trạm thu phí mọc lên nhan nhản đang ồ ạt tăng giá từ những ngày đầu năm 2016, Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) đã có công văn hỏa tốc gửi tới Bộ Tài chính và các nhà đầu tư (NĐT) để đề nghị các NĐT, doanh nghiệp (DN) BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) lùi thời hạn tăng phí đến ngày 1.6.2016, thay cho việc bắt đầu tăng phí sử dụng đường bộ hoàn vốn dự án BOT ngay từ ngày 1.1.2016 với mong muốn giảm bớt áp lực chi tiêu cho người dân và DN.
Lý do để Bộ GTVT đề nghị lùi thời gian tăng giá thu phí hoàn vốn dự án BOT là bởi trong quá trình thương thảo hợp đồng dự án, Bộ GTVT và các NĐT đã căn cứ vào dự kiến mức tăng trưởng chỉ số trượt giá (CPI) và mức phí trần quy định của Bộ Tài chính để đưa ra lộ trình tăng mức phí cho từng giai đoạn, trong đó có lộ trình tăng phí từ 1.1.2016. Nhưng thời gian vừa qua, do chỉ số CPI thấp hơn nhiều so với mức dự kiến (cả năm chỉ tăng 0,63%) nên để đảm bảo phù hợp với tình hình thực tế, nhất là phù hợp với mức giảm chỉ số trượt giá CPI thực tế so với dự kiến trong các hợp đồng BOT đã ký nên Bộ GTVT đề nghị các NĐT, DN dự án BOT đã có lộ trình tăng phí từ 1.1.2016 tạm thời lùi thời hạn tăng phí đến 1.6.2016, đồng thời căn cứ tình hình thực tế, chỉ số trượt giá để tính toán điều chỉnh mức phí cho phù hợp.
Trong lúc cả cộng đồng doanh nhân đang còn khấp khởi mừng bởi được cơ quan quản lý nhà nước hiểu và chia sẻ nỗi khốn khó mỗi khi giá đầu vào tăng lên thì thông tin Bộ Tài chính đã chính thức có văn bản bác bỏ lời đề xuất lùi thời hạn tăng phí các trạm BOT của Bộ GTVT với lý do đề nghị của Bộ GTVT chưa phù hợp nên không thể ban hành Thông tư lùi thời hạn ngay được từ ngày 1.1.2016. Và như vậy, các xe ôtô cứ việc “è cổ” chịu nộp phí tăng vọt.
Bộ Tài chính cũng có cái lý của mình khi mà mọi phương án thu phí qua trạm BOT đã được làm với NĐT từ khi ký kết hợp đồng xây dựng dự án, nếu lùi thời hạn tăng sẽ phá vỡ phương án tài chính của NĐT, ảnh hưởng đến quá trình thu hồi nợ của các ngân hàng. Nhưng Bộ GTVT cũng có những căn cứ trong việc đề xuất hoãn thời hạn tăng giá thu phí qua trạm BOT. Bởi với việc giá cả bình ổn trong một thời gian dài cùng với sự phát triển kinh tế sẽ là tác nhân tích cực để các trạm thu phí BOT hoạt động thuận lợi hơn, khi mà lượng phương tiện vận tải tăng mạnh cùng với sự phát triển của nền kinh tế.
Có thể nói rằng, do tác động của giá dầu thế giới giảm mạnh thời gian qua, xăng dầu trong nước cũng có giảm giá. Tuy nhiên, mức giảm không hề tương xứng với mức giá xăng dầu thế giới đang giảm mạnh. Để tận thu nhân cơ hội giá xăng dầu giảm, hàng loạt biện pháp tăng thu đã được các ngành chức năng đưa ra áp dụng tức thời. Cụ thể, từ ngày 1.5.2015, Bộ Tài chính đã áp thuế bảo vệ môi trường đối với mặt hàng xăng, nhiên liệu bay tăng từ 1.000 đồng/lít lên 3.000 đồng/lít; dầu diesel từ 500 đồng/lít tăng lên 1.500 đồng/lít… qua đó, ngân sách nhà nước sẽ tăng thu 10.831 tỉ đồng từ việc tăng loại thuế này, dù Bộ Tài chính vẫn cho rằng việc điều chỉnh tăng thuế bảo vệ môi trường như trên không làm tăng giá xăng, dầu trong nước.
Giá xăng dầu thế giới ồ ạt giảm mạnh, thì với quốc gia nhập khẩu xăng dầu thành phẩm như Việt Nam lẽ ra các DN phải được hưởng lợi lớn từ việc này, nhưng trái lại, hàng loạt những loại thuế và phí chồng chéo đối với mặt hàng xăng dầu: Thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế VAT, trích lập quỹ bình ổn… làm cho đầu vào của hoạt động vận tải không giảm. Nay với việc tăng giá thu phí BOT, gánh nặng giá cả lại đổ hết lên vai DN. Liệu có cách nào chia sẻ gánh nặng với DN?